Tháng 7 không nhựa dùng một lần: 30 ngày sống xanh

Tháng 7 không nhựa dùng một lần là dịp để mỗi cá nhân, tổ chức nhìn lại thói quen tiêu dùng hằng ngày, từ đó giảm dần sử dụng túi nilon, ly nhựa, ống hút nhựa, hộp nhựa và các sản phẩm chỉ dùng một lần. Tham gia chiến dịch không có nghĩa là phải loại bỏ hoàn toàn mọi sản phẩm nhựa, mà quan trọng là nhận diện những vật dụng không thực sự cần thiết, ưu tiên giảm sử dụng ngay từ nguồn, tăng cường tái sử dụng và phân loại chất thải đúng cách. Một thay đổi nhỏ được duy trì đều đặn có thể tạo ra tác động tích cực hơn nhiều so với một hoạt động lớn nhưng chỉ diễn ra trong thời gian ngắn. 

Tháng 7 không nhựa dùng một lần là gì?

“Tháng 7 không nhựa dùng một lần” là cách gọi phổ biến của chiến dịch Plastic Free July, một phong trào toàn cầu khuyến khích cộng đồng giảm nhựa dùng một lần thông qua những lựa chọn đơn giản trong sinh hoạt, mua sắm và sản xuất.

Nguồn gốc từ chiến dịch Plastic Free July

Plastic Free July được khởi xướng tại Western Australia vào năm 2011. Ban đầu, đây là một sáng kiến cộng đồng nhằm giúp người tham gia nhận biết lượng nhựa dùng một lần phát sinh trong đời sống và thử lựa chọn các giải pháp thay thế trong tháng 7.

Nhờ thông điệp dễ hiểu và cách tham gia linh hoạt, chiến dịch từng bước lan rộng ra nhiều quốc gia. Plastic Free July hiện hướng tới sự tham gia của cá nhân, trường học, tổ chức, doanh nghiệp và chính quyền, qua đó thúc đẩy thay đổi hành vi và giảm chất thải nhựa ngay từ nguồn.

Vì sao tháng 7 được chọn để hành động giảm nhựa?

Tháng 7 gắn với thời điểm khởi xướng và tên gọi chính thức của chiến dịch Plastic Free July. Khoảng thời gian một tháng tạo điều kiện để người tham gia theo dõi thói quen sử dụng nhựa, thử nghiệm các phương án thay thế và xác định những thay đổi có thể tiếp tục duy trì.

Thay vì đặt ra yêu cầu quá lớn ngay từ đầu, mỗi người có thể bắt đầu với một hoặc một vài sản phẩm thường dùng. Cách tiếp cận từng bước giúp thử thách dễ thực hiện hơn và hạn chế tâm lý bỏ cuộc khi chưa thể thay thế toàn bộ sản phẩm nhựa.

Mục tiêu của 30 ngày không nhựa dùng một lần

Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch gồm:

• Nâng cao nhận thức về lượng nhựa phát sinh trong sinh hoạt và sản xuất
• Hạn chế các sản phẩm nhựa dùng một lần không thực sự cần thiết
• Khuyến khích sử dụng sản phẩm bền, có thể tái sử dụng hoặc nạp lại
• Thúc đẩy phân loại, thu gom và tái chế chất thải phù hợp
• Tạo động lực để cá nhân và doanh nghiệp duy trì thói quen sau tháng 7
• Góp phần giảm nguy cơ rác thải nhựa thất thoát ra môi trường.

Thực trạng rác thải nhựa hiện nay

Nhựa có nhiều ưu điểm như nhẹ, bền, dễ tạo hình và chi phí phù hợp. Tuy nhiên, mô hình sản xuất, tiêu dùng và thải bỏ theo hướng “khai thác - sản xuất - sử dụng - vứt bỏ” đang làm lượng chất thải nhựa gia tăng nhanh chóng.

Nhựa dùng một lần xuất hiện trong hầu hết sinh hoạt hằng ngày

Túi nilon, chai nhựa, cốc, hộp đựng thức ăn và bao bì giao hàng đã trở thành những vật dụng quen thuộc. Giá thành thấp và tính tiện lợi khiến chúng thường được lựa chọn mà không cân nhắc đến thời gian sử dụng hoặc khả năng tái sử dụng.

Khi một hành vi nhỏ được lặp lại bởi nhiều người mỗi ngày, lượng chất thải tạo ra có thể rất lớn. Vì vậy, giảm rác thải nhựa cần bắt đầu từ việc xem xét nhu cầu thực tế trước khi nhận hoặc mua một sản phẩm dùng một lần.

Rác thải nhựa gây áp lực lên đất, nước và hệ sinh thái

Không giống như rác hữu cơ có thể phân hủy tự nhiên trong thời gian ngắn, rác thải nhựa dùng 1 lần tồn tại trong môi trường hàng trăm năm. Khi bị chôn lấp, nhựa làm suy giảm chất lượng đất, cản trở quá trình phân hủy tự nhiên và ảnh hưởng đến hệ vi sinh.

Trong môi trường nước, rác thải nhựa trôi ra sông, hồ và đại dương, gây tắc nghẽn dòng chảy, làm suy thoái hệ sinh thái thủy sinh. Đặc biệt, nhựa vỡ vụn thành vi nhựa có thể xâm nhập vào chuỗi thức ăn, tác động trực tiếp đến động vật và gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe con người. 

Tái chế không thể giải quyết toàn bộ vấn đề nhựa

Tái chế thường được xem là giải pháp cho rác thải nhựa, nhưng trên thực tế, đây không phải “lối thoát” hoàn hảo. Chỉ một tỷ lệ nhỏ nhựa được tái chế hiệu quả, trong khi phần lớn còn lại bị chôn lấp, đốt bỏ hoặc trôi ra môi trường tự nhiên.

Nguyên nhân thường do bao bì nhiều lớp, vật dụng quá nhỏ, sản phẩm bám thức ăn và nhựa pha trộn thường có giá trị thu hồi thấp hoặc cần công nghệ xử lý riêng.

Việt Nam cần đẩy mạnh giảm nhựa dùng một lần 

Quá trình đô thị hóa, tiêu dùng và thương mại điện tử làm gia tăng lượng bao bì và chất thải nhựa phát sinh. Trong khi đó, phân loại tại nguồn, thu gom riêng và thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện.

Giải quyết ô nhiễm nhựa cần sự tham gia đồng thời của cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị bán lẻ, người tiêu dùng và doanh nghiệp thu gom, tái chế. Chỉ thay đổi hành vi của người tiêu dùng là chưa đủ nếu sản phẩm ít bao bì, có thể tái sử dụng hoặc dễ tái chế chưa được cung cấp rộng rãi.

Vì sao nên giảm với nhựa dùng một lần?

Như đã đề cập ở trên, nhựa dùng 1 lần gây ô nhiễm môi trường, đe dọa hệ sinh thái và sức khỏe con người, dù chỉ được sử dụng trong thời gian rất ngắn.

Giảm lượng rác thải khó phân hủy

Nhựa dùng 1 lần như túi nilon, ống hút hay hộp đựng thực phẩm thường chỉ được sử dụng trong thời gian rất ngắn nhưng lại mất hàng trăm năm để phân hủy hoàn toàn trong môi trường. Giảm sử dụng những sản phẩm này giúp hạn chế lượng chất thải phát sinh và giảm áp lực lên hệ thống vệ sinh môi trường.

Bảo vệ nguồn nước và hệ sinh thái

Rác nhựa bị vứt bỏ không đúng cách có thể theo gió, nước mưa và hệ thống thoát nước đi vào sông, hồ, vùng ven biển. Ngăn chất thải phát sinh ngay từ nguồn là giải pháp chủ động hơn so với việc thu gom sau khi rác đã phát tán rộng.

Hạn chế vi nhựa trong chuỗi thực phẩm

Theo thời gian, các sản phẩm nhựa bị phân rã thành những hạt vi nhựa có kích thước cực nhỏ. Những hạt này có thể xâm nhập vào nguồn nước, đất đai và được sinh vật hấp thụ, sau đó đi vào chuỗi thực phẩm của con người. Giảm tiêu thụ nhựa dùng một lần không chỉ giúp bảo vệ môi trường, mà còn góp phần giảm nguy cơ tiếp xúc với vi nhựa, từ đó bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dài hạn. 

Tiết kiệm chi phí và tài nguyên về lâu dài

Bình nước, hộp đựng, cốc và túi tái sử dụng có thể giúp giảm chi phí mua vật dụng dùng một lần nếu được dùng thường xuyên và bảo quản đúng cách. Đối với doanh nghiệp, giảm bao bì và tối ưu vật tư còn có thể giảm chi phí mua sắm, lưu kho, thu gom và xử lý chất thải.

Xây dựng hình ảnh sống xanh cho cá nhân và doanh nghiệp 

Giảm nhựa dùng một lần thể hiện trách nhiệm với môi trường khi được triển khai thực chất, có mục tiêu và kết quả đo lường được. Đối với doanh nghiệp, chương trình không nên chỉ dừng ở truyền thông, mà cần gắn với hoạt động mua sắm, thiết kế bao bì, vận hành văn phòng và quản lý chất thải.

Hành động thiết thực để giảm nhựa dùng một lần

Nhựa dùng một lần đang gây áp lực lớn lên môi trường và hệ sinh thái tự nhiên. Việc thay đổi thói quen tiêu dùng hằng ngày bằng những hành động đơn giản, thiết thực sẽ góp phần giảm lượng rác thải nhựa và thúc đẩy lối sống xanh, bền vững.

Mang bình nước cá nhân thay chai nhựa

Mang bình nước cá nhân giúp hạn chế mua chai nước đóng sẵn khi có nguồn nước uống đạt yêu cầu. Tại văn phòng, doanh nghiệp có thể bố trí thiết bị cấp nước, cốc dùng nhiều lần và khu vực vệ sinh dụng cụ phù hợp.

Dùng túi vải, giỏ đi chợ thay túi nilon

Túi vải, giỏ hoặc túi bền chỉ phát huy lợi ích khi được sử dụng nhiều lần. Người dùng nên tận dụng những chiếc túi đang có, đặt túi tại xe hoặc gần cửa ra vào để tránh quên khi mua sắm.

Không nên liên tục mua túi mới chỉ vì có nhãn “thân thiện với môi trường”. Yếu tố kéo dài tuổi thọ và số lần sử dụng thường quan trọng hơn thay đổi vật liệu nhưng vẫn duy trì thói quen dùng ngắn hạn.

Giảm thiểu ống hút, thìa, dĩa nhựa dùng một lần

Khi đặt đồ ăn hoặc thức uống, người dùng có thể chọn không nhận ống hút, thìa, nĩa và khăn đóng gói riêng nếu đã có dụng cụ phù hợp. Nhà hàng và doanh nghiệp có thể chuyển từ phát tự động sang cung cấp theo nhu cầu.

Ưu tiên sản phẩm có thể tái sử dụng hoặc nạp lại

Các sản phẩm dạng nạp lại có thể giúp giảm lượng bao bì nếu hệ thống cung ứng và vệ sinh được tổ chức phù hợp. Người tiêu dùng nên ưu tiên dung tích phù hợp, bao bì đơn vật liệu, sản phẩm bền và đơn vị có chương trình thu hồi rõ ràng.

Phân loại rác và thu gom nhựa đúng cách 

Chai, lọ và hộp nhựa cần được làm sạch ở mức phù hợp, để khô và phân loại theo hướng dẫn của đơn vị thu gom. Không nên cho bao bì còn nhiều thức ăn, hóa chất hoặc chất nguy hại vào dòng tái chế thông thường.

Lời kết:

Tháng 7 không nhựa dùng một lần là cơ hội để mỗi cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp xem xét lại thói quen sử dụng sản phẩm dùng một lần. Mang bình nước, từ chối vật dụng không cần thiết, sử dụng túi nhiều lần, giảm bao bì và phân loại chất thải đúng cách đều là những hành động có thể bắt đầu ngay hôm nay.

Giá trị của chiến dịch không chỉ nằm ở lượng nhựa được giảm trong 30 ngày, mà còn ở những thay đổi được duy trì sau đó. Khi người tiêu dùng lựa chọn có trách nhiệm hơn, doanh nghiệp cải tiến sản phẩm và hệ thống thu gom được tổ chức hiệu quả, áp lực do ô nhiễm nhựa mới có thể được giảm một cách bền vững.