Khoảng cách an toàn môi trường đối với khu dân cư mới nhất

Khoảng cách an toàn môi trường đối với khu dân cư là yêu cầu quan trọng khi quy hoạch, đầu tư hoặc mở rộng cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, kho tàng và đặc biệt là các cơ sở xử lý chất thải. Nếu xác định sai khoảng cách, doanh nghiệp có thể gặp rủi ro khi lập quy hoạch, xin chủ trương đầu tư, lập hồ sơ môi trường hoặc triển khai dự án. Trong bài viết này, Môi trường ETM sẽ phân tích dễ hiểu quy định mới tại QCVN 01:2025/BTNMT, cách xác định khoảng cách an toàn, các trường hợp áp dụng và những lưu ý kỹ thuật giúp doanh nghiệp tránh sai sót khi bố trí mặt bằng dự án.

Khoảng cách an toàn môi trường đối với khu dân cư là gì?

Khoảng cách an toàn môi trường đối với khu dân cư là khoảng cách tối thiểu từ nguồn phát sinh ô nhiễm hoặc công trình bao chứa nguồn phát sinh ô nhiễm đến công trình hiện hữu và hợp pháp của khu dân cư. Các công trình này có thể gồm nhà ở riêng lẻ, nhà chung cư, công trình giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, du lịch và công trình công cộng có tập trung dân cư.

Nói dễ hiểu, đây là “vùng đệm” cần thiết để giảm tác động của bụi, mùi khó chịu, tiếng ồn hoặc các yếu tố môi trường khác từ cơ sở sản xuất, kho tàng, khu xử lý chất thải đến người dân xung quanh.

Từ kinh nghiệm tư vấn hồ sơ môi trường và thiết kế hệ thống xử lý nước thải, ETM nhận thấy nhiều dự án thường chỉ quan tâm đến diện tích đất xây dựng mà chưa kiểm tra kỹ khoảng cách đến khu dân cư gần nhất. Đây là lỗi rất dễ khiến hồ sơ môi trường, quy hoạch hoặc thiết kế tổng mặt bằng phải điều chỉnh lại.

Căn cứ pháp lý mới về khoảng cách an toàn môi trường

Ngày 12/02/2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành Thông tư 02/2025/TT-BTNMT, kèm theo QCVN 01:2025/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khoảng cách an toàn về môi trường đối với khu dân cư của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và kho tàng có nguy cơ phát tán bụi, mùi khó chịu, tiếng ồn tác động xấu đến sức khỏe con người. Thông tư có hiệu lực sau 06 tháng kể từ ngày ký, tức từ ngày 12/08/2025.

Các căn cứ doanh nghiệp nên đối chiếu gồm:

Đối tượng áp dụng QCVN 01:2025/BTNMT

QCVN 01:2025/BTNMT áp dụng với cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân có liên quan đến khoảng cách an toàn môi trường của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và kho tàng có nguy cơ phát tán bụi, mùi khó chịu, tiếng ồn tác động xấu đến sức khỏe con người trên lãnh thổ Việt Nam.

Quy chuẩn này tập trung vào các nhóm sau:

Dự án đầu tư mới, dự án mở rộng và cơ sở xử lý chất thải

Đây là nhóm cần đặc biệt quan tâm vì nhiều hạng mục có khoảng cách an toàn môi trường cơ sở được quy định cụ thể theo bảng trong QCVN 01:2025/BTNMT. Các hạng mục thường gặp gồm khu tiếp nhận chất thải, bãi chôn lấp, cơ sở xử lý chất thải hữu cơ, cơ sở đốt chất thải, cơ sở tái chế chất thải nguy hại, cơ sở xử lý bùn thải.

Cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và kho tàng có nguy cơ phát tán bụi, mùi, tiếng ồn

Với các cơ sở không thuộc nhóm xử lý chất thải hoặc trang trại chăn nuôi, việc xác định khoảng cách được thực hiện theo QCVN 01:2021/BXD hoặc tham chiếu Phụ lục 3 của TCVN 4449:1987.

Trang trại chăn nuôi

Khoảng cách an toàn môi trường của trang trại chăn nuôi được thực hiện theo quy định riêng tại Thông tư 23/2019/TT-BNNPTNT và Thông tư 18/2023/TT-BNNPTNT, không áp dụng trực tiếp theo bảng khoảng cách của QCVN 01:2025/BTNMT.

Trường hợp không áp dụng trực tiếp QCVN 01:2025/BTNMT

Doanh nghiệp cần lưu ý: không phải mọi cơ sở sản xuất đều áp dụng trực tiếp QCVN 01:2025/BTNMT.

Theo quy chuẩn, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và kho tàng nằm trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp và khu xử lý chất thải tập trung không thuộc đối tượng áp dụng trực tiếp. Các trường hợp này thực hiện theo phân khu chức năng của khu đó.

Ngoài ra, công trình xử lý nước thải sinh hoạt tại đô thị được thực hiện theo quy hoạch xử lý nước thải hoặc quy định của UBND cấp tỉnh.

Điều này rất quan trọng với các dự án trạm xử lý nước thải, cụm công nghiệp, khu dân cư, khu đô thị. Doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời quy hoạch được phê duyệt, phân khu chức năng, giấy phép môi trường và quy định địa phương.

Cách xác định khoảng cách an toàn môi trường đối với khu dân cư

Theo QCVN 01:2025/BTNMT, khoảng cách an toàn môi trường được xác định từ nguồn phát thải của từng hạng mục đến công trình gần nhất của khu dân cư. Công thức tính là:

LKCATMT = KCN × LKCCS

Trong đó:

Nếu cơ sở có nhiều nguồn phát thải, khoảng cách được xác định từ nguồn phát thải gần nhất đến khu dân cư. Trường hợp không xác định chính xác nguồn phát thải, có thể quy đổi về nguồn điểm bằng cách xác định một vị trí trên chu vi của nguồn thải.

Điểm doanh nghiệp cần nhớ là khoảng cách không đo từ cổng nhà máy hoặc ranh giới đất một cách tùy tiện. Cần xác định đúng nguồn phát sinh ô nhiễm, công trình gần nhất của khu dân cư và hệ tọa độ/khoảng cách theo hồ sơ kỹ thuật.

Bảng khoảng cách an toàn môi trường cơ sở thường gặp

Dưới đây là một số giá trị khoảng cách an toàn môi trường cơ sở đáng chú ý theo QCVN 01:2025/BTNMT và các thông tin công bố từ cơ quan quản lý.

Bảng trên chỉ nên dùng để định hướng ban đầu. Khi áp dụng cho dự án cụ thể, doanh nghiệp phải kiểm tra chính xác hạng mục, công suất, công nghệ, nguồn phát thải và hệ số điều chỉnh công nghệ.

Dải cây xanh cách ly và hướng gió có ảnh hưởng thế nào?

Ngoài khoảng cách an toàn môi trường, cơ sở xử lý chất thải hoặc khu xử lý chất thải tập trung còn phải bố trí dải cây xanh cách ly. Theo thông tin công bố về QCVN 01:2025/BTNMT, cơ sở xử lý chất thải mới cần dải cây xanh cách ly tối thiểu 10m, còn khu xử lý chất thải tập trung quy hoạch mới cần dải cây xanh cách ly tối thiểu 20m.

Trường hợp cơ sở xử lý chất thải hoặc khu xử lý chất thải tập trung đầu tư mới bắt buộc phải đặt ở đầu hướng gió chính của đô thị, khoảng cách an toàn môi trường cơ sở phải tăng lên tối thiểu 1,5 lần.

Vì vậy, khi lập tổng mặt bằng, doanh nghiệp không nên chỉ kiểm tra khoảng cách theo mét. Cần đánh giá thêm hướng gió chủ đạo, cây xanh cách ly, địa hình, vị trí dân cư hiện hữu và khả năng phát tán mùi, bụi, tiếng ồn.

Doanh nghiệp cần kiểm tra gì trước khi chọn vị trí dự án?

Từ kinh nghiệm tư vấn môi trường, ETM khuyến nghị doanh nghiệp kiểm tra tối thiểu 6 nhóm thông tin sau trước khi chốt vị trí đầu tư:

Nếu dự án nằm gần khu dân cư, cần kiểm tra khoảng cách ngay từ giai đoạn khảo sát địa điểm. Việc điều chỉnh sau khi đã chốt đất hoặc thiết kế tổng mặt bằng thường tốn nhiều chi phí và ảnh hưởng tiến độ.

Lời kết

Khoảng cách an toàn môi trường đối với khu dân cư là yếu tố bắt buộc phải rà soát khi đầu tư, mở rộng hoặc bố trí các cơ sở có nguy cơ phát tán bụi, mùi khó chịu, tiếng ồn và đặc biệt là cơ sở xử lý chất thải. Doanh nghiệp cần xác định đúng nguồn phát thải, công trình dân cư gần nhất, hệ số công nghệ, dải cây xanh cách ly và quy hoạch địa phương trước khi chốt phương án mặt bằng.