Khu công nghiệp có thể tạo doanh thu từ tín chỉ carbon như thế nào?

Tín chỉ carbon khu công nghiệp đang trở thành chủ đề được nhiều chủ đầu tư hạ tầng, ban quản lý khu công nghiệp và đơn vị phát triển khu công nghiệp xanh quan tâm. Khi thị trường carbon Việt Nam từng bước hình thành, các khu công nghiệp không chỉ cần bảo đảm hạ tầng xử lý nước thải, khí thải, chất thải và năng lượng ổn định, mà còn có cơ hội phát triển các dự án giảm phát thải để tạo giá trị kinh tế mới.

1. Tín chỉ carbon khu công nghiệp là gì?

Tín chỉ carbon khu công nghiệp là tín chỉ được hình thành từ các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính hoặc hấp thụ khí nhà kính trong phạm vi khu công nghiệp, nếu các hoạt động này đáp ứng phương pháp luận, yêu cầu MRV và quy trình xác minh theo cơ chế carbon phù hợp.

Một tín chỉ carbon thường đại diện cho một tấn CO₂ tương đương được giảm phát thải, tránh phát thải hoặc hấp thụ. Đối với khu công nghiệp, tín chỉ carbon có thể đến từ nhiều nhóm dự án khác nhau như tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo trong KCN, thu hồi methane từ xử lý nước thải, tận dụng biogas, xử lý chất thải, tuần hoàn nước, cải tạo hệ thống khí thải hoặc hạ tầng dùng chung carbon thấp.

Tại Việt Nam, thị trường carbon đang được xây dựng theo lộ trình. Quyết định 232/QĐ-TTg năm 2025 phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, trong đó định hướng hoàn thiện khung pháp lý, tổ chức vận hành thí điểm và tiến tới vận hành chính thức thị trường carbon trong nước.

2. Vì sao khu công nghiệp có lợi thế khi phát triển tín chỉ carbon?

So với từng nhà máy riêng lẻ, khu công nghiệp có lợi thế đặc biệt trong phát triển dự án carbon vì quản lý đồng thời nhiều hạng mục hạ tầng và nhiều nguồn dữ liệu phát thải.

Một khu công nghiệp có thể kiểm soát hoặc ảnh hưởng đến:

• Hệ thống xử lý nước thải khu công nghiệp
• Hệ thống cấp nước, tái sử dụng nước và tuần hoàn nước
• Hệ thống điện, chiếu sáng, trạm năng lượng hoặc điện mặt trời mái nhà
• Hạ tầng thu gom và quản lý chất thải
• Hạ tầng giao thông nội khu
• Hệ thống quan trắc nước thải, khí thải và dữ liệu môi trường
• Chính sách yêu cầu doanh nghiệp thứ cấp báo cáo dữ liệu phát thải
• Chương trình cộng sinh công nghiệp và sử dụng tài nguyên hiệu quả.

Nhờ phạm vi quản lý rộng, chủ đầu tư khu công nghiệp có thể phát triển các dự án giảm phát thải quy mô lớn hơn, đồng bộ hơn và dễ chuẩn hóa dữ liệu hơn so với từng cơ sở riêng lẻ.

Ngoài ra, Nghị định 35/2022/NĐ-CP đã có quy định về khu công nghiệp, khu kinh tế và khu công nghiệp sinh thái. Yếu tố này tạo nền tảng chính sách để các khu công nghiệp chuyển dịch theo hướng khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái và khu công nghiệp thế hệ mới.

3. Khu công nghiệp có thể tạo doanh thu từ tín chỉ carbon bằng cách nào?

Khu công nghiệp có thể tạo doanh thu từ tín chỉ carbon nếu triển khai dự án giảm phát thải có thể đo đạc, báo cáo và xác minh. Không phải mọi dự án xanh đều tự động tạo tín chỉ, nhưng một số nhóm dự án có tiềm năng như sau:

3.1. Giảm phát thải từ hệ thống xử lý nước thải khu công nghiệp

Hệ thống xử lý nước thải khu công nghiệp là một trong những hạng mục quan trọng nhất khi nói đến hạ tầng carbon thấp. Với các khu công nghiệp có doanh nghiệp thực phẩm, đồ uống, thủy sản, dệt nhuộm, giấy, cao su, chế biến nông sản hoặc ngành phát sinh nước thải hữu cơ cao, nước thải có thể liên quan đến phát thải methane, điện năng cho xử lý sinh học và bùn thải.

Các hướng giảm phát thải gồm:

• Tối ưu máy thổi khí trong bể hiếu khí
• Lắp biến tần cho bơm, quạt, máy thổi khí
• Cải tạo hệ thống phân phối khí
• Tối ưu DO, MLSS, tuổi bùn và tuần hoàn bùn
• Thu hồi methane từ bể kỵ khí nếu có nước thải COD cao
• Tận dụng biogas cho lò hơi hoặc phát điện
• Giảm bùn thải và tối ưu ép bùn
• Tái sử dụng nước sau xử lý cho cây xanh, rửa đường, làm mát hoặc cấp nước kỹ thuật.

Nếu dự án thu hồi methane hoặc tiết kiệm năng lượng chứng minh được lượng giảm phát thải theo phương pháp luận phù hợp, đây có thể là cơ sở để đánh giá tiềm năng tín chỉ carbon từ nước thải.

3.2. Phát triển năng lượng tái tạo trong KCN

Năng lượng tái tạo trong KCN là một trong những hướng đi quan trọng để giảm phát thải gián tiếp từ điện năng. Chủ đầu tư hạ tầng có thể phát triển điện mặt trời mái nhà trên nhà xưởng, khu dịch vụ, trạm xử lý nước thải, bãi xe hoặc các công trình phụ trợ nếu phù hợp pháp lý và kỹ thuật.

Ngoài lợi ích giảm phát thải, năng lượng tái tạo còn giúp khu công nghiệp tăng sức hút với nhà đầu tư thứ cấp, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu có yêu cầu ESG hoặc mục tiêu giảm phát thải trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, để tạo tín chỉ carbon, dự án năng lượng tái tạo cần có hồ sơ chứng minh sản lượng điện, đường cơ sở phát thải, quyền sở hữu kết quả giảm phát thải, phương pháp luận và quy trình xác minh rõ ràng.

3.3. Hạ tầng carbon thấp và tiết kiệm năng lượng dùng chung

Khu công nghiệp thế hệ mới không chỉ cung cấp đất, đường, điện, nước mà còn cần cung cấp hạ tầng vận hành hiệu quả, ít phát thải và có dữ liệu minh bạch.

Một số giải pháp hạ tầng carbon thấp gồm:

• Chiếu sáng LED và điều khiển chiếu sáng thông minh
• Tối ưu trạm bơm cấp nước
• Tối ưu trạm xử lý nước thải
• Hệ thống đo đếm điện, nước theo từng khu vực
• Cụm cấp hơi, cấp lạnh hoặc năng lượng dùng chung nếu phù hợp
• Hệ thống tái sử dụng nước sau xử lý
• Hệ thống quan trắc tự động và dashboard dữ liệu môi trường
• Bố trí cây xanh, mặt nước và hạ tầng giảm đảo nhiệt.

Các giải pháp này có thể không phải lúc nào cũng tạo tín chỉ carbon trực tiếp, nhưng giúp khu công nghiệp xây nền dữ liệu, giảm chi phí vận hành và nâng cao tiêu chuẩn khu công nghiệp xanh.

3.4. Cộng sinh công nghiệp và tuần hoàn tài nguyên

Cộng sinh công nghiệp là mô hình trong đó chất thải, phụ phẩm, nhiệt dư, nước sau xử lý hoặc tài nguyên dư thừa của doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào cho doanh nghiệp khác. Đây là hướng phù hợp với khu công nghiệp sinh thái và khu công nghiệp carbon thấp.

Ví dụ:

• Nước sau xử lý được tái sử dụng cho cây xanh, rửa đường hoặc làm mát
• Bùn thải sau xử lý được đánh giá khả năng đồng xử lý hoặc tái sử dụng theo quy định
• Nhiệt dư từ một nhà máy được tận dụng cho công đoạn khác
• Bao bì, pallet, phụ phẩm sản xuất được thu hồi và tái sử dụng
• Hạ tầng xử lý tập trung giúp giảm đầu tư phân tán và giảm phát thải toàn khu.

Nếu các hoạt động tuần hoàn tài nguyên tạo ra lượng giảm phát thải rõ ràng, có dữ liệu và phương pháp tính phù hợp, khu công nghiệp có thể đánh giá tiềm năng phát triển dự án carbon.

3.5. Thu gom dữ liệu phát thải từ doanh nghiệp thứ cấp

Muốn phát triển tín chỉ carbon khu công nghiệp, dữ liệu là yếu tố quyết định. Chủ đầu tư hạ tầng cần không chỉ quản lý dữ liệu của hạ tầng tập trung, mà còn xây dựng cơ chế thu thập dữ liệu từ doanh nghiệp thứ cấp trong khu.

Các nhóm dữ liệu cần quan tâm gồm:

• Sản lượng điện, nước, nhiên liệu tiêu thụ
• Lưu lượng và chất lượng nước thải đấu nối
• Tải lượng COD, BOD, TSS, amoni, tổng nitơ
• Chất thải rắn và chất thải nguy hại
• Sản lượng năng lượng tái tạo
• Lượng nước tái sử dụng
• Kết quả quan trắc môi trường
• Dữ liệu vận hành trạm xử lý nước thải tập trung
• Dữ liệu dự án giảm phát thải.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa, khu công nghiệp có thể xây dựng báo cáo ESG cấp khu, báo cáo giảm phát thải, hệ thống MRV và danh mục dự án carbon tiềm năng.

3.6. Điều kiện để khu công nghiệp tạo tín chỉ carbon

Không phải cứ đầu tư hạ tầng xanh là có tín chỉ carbon. Để hình thành tín chỉ, dự án cần đáp ứng các điều kiện cơ bản:

• Có hoạt động giảm phát thải cụ thể
• Có đường cơ sở phát thải rõ ràng
• Có tính bổ sung, tức là dự án tạo ra kết quả giảm phát thải vượt ngoài kịch bản thông thường
• Có phương pháp luận carbon phù hợp
• Có hệ thống MRV để đo đạc, báo cáo và xác minh
• Có dữ liệu vận hành đáng tin cậy
• Có hồ sơ pháp lý và quyền sở hữu kết quả giảm phát thải rõ ràng
• Có đơn vị thẩm định, xác minh độc lập theo cơ chế được công nhận.

Vì vậy, trước khi truyền thông “tạo doanh thu từ tín chỉ carbon”, chủ đầu tư KCN nên thực hiện đánh giá tiền khả thi carbon để xác định dự án nào có tiềm năng thật sự.

4. Lộ trình phát triển tín chỉ carbon cho khu công nghiệp

Để tiếp cận bài bản, chủ đầu tư hạ tầng và ban quản lý khu công nghiệp có thể đi theo 6 bước.

Bước 1: Rà soát hiện trạng phát thải toàn khu

Đánh giá hạ tầng hiện hữu gồm trạm xử lý nước thải, trạm cấp nước, điện, chiếu sáng, chất thải, năng lượng, doanh nghiệp thứ cấp và hệ thống quan trắc.

Bước 2: Xác định dự án giảm phát thải ưu tiên

Ưu tiên các dự án có dữ liệu rõ, quy mô đủ lớn và hiệu quả giảm phát thải đo được như xử lý nước thải carbon thấp, thu hồi methane, năng lượng tái tạo, tiết kiệm điện hoặc tái sử dụng nước.

Bước 3: Thiết lập hệ thống MRV

Xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và xác minh dữ liệu phát thải. Đây là nền tảng để báo cáo giảm phát thải và xác minh tín chỉ carbon.

Bước 4: Đánh giá phương pháp luận và tính khả thi carbon

Không phải dự án nào cũng phù hợp với cơ chế tín chỉ. Cần rà soát phương pháp luận, đường cơ sở, tính bổ sung, chi phí MRV, chi phí xác minh và khả năng phát hành tín chỉ.

Bước 5: Triển khai EPC hạ tầng giảm phát thải

Khi dự án khả thi, chủ đầu tư có thể triển khai thiết kế, cung cấp thiết bị, thi công, cải tạo và chạy thử. Các hạng mục thường liên quan đến xử lý nước thải, thu hồi methane, tận dụng biogas, tiết kiệm năng lượng, nước tuần hoàn và quan trắc dữ liệu.

Bước 6: Theo dõi, báo cáo và thương mại hóa

Sau khi vận hành, dữ liệu cần được theo dõi liên tục để lập báo cáo giảm phát thải, phục vụ xác minh và đánh giá khả năng giao dịch tín chỉ carbon theo cơ chế phù hợp.

Lời kết

Tín chỉ carbon khu công nghiệp là cơ hội mới nhưng không phải là nguồn doanh thu tự động. Chủ đầu tư KCN, ban quản lý KCN và đơn vị phát triển hạ tầng cần bắt đầu từ nền tảng kỹ thuật: rà soát phát thải, tối ưu xử lý nước thải khu công nghiệp, phát triển năng lượng tái tạo trong KCN, xây dựng hạ tầng carbon thấp và thiết lập hệ thống MRV minh bạch.

Trong xu hướng khu công nghiệp xanh và khu công nghiệp thế hệ mới, đơn vị nào chuẩn bị dữ liệu sớm, chọn đúng dự án giảm phát thải và triển khai hạ tầng carbon thấp bài bản sẽ có lợi thế lớn khi thị trường carbon phát triển.

Môi trường ETM sẵn sàng đồng hành cùng chủ đầu tư và ban quản lý khu công nghiệp trong quá trình khảo sát, tư vấn, thiết kế, thi công EPC, tối ưu công nghệ xử lý nước thải, nước cấp tuần hoàn, khí thải, tạo tiền đề xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ ESG, MRV và tín chỉ carbon khu công nghiệp.