EPC chia sẻ tín chỉ carbon: Cơ chế hợp tác và lợi ích

EPC chia sẻ tín chỉ carbon là cách tổ chức hợp tác trong đó hoạt động thiết kế, cung cấp thiết bị và thi công công trình được kết hợp với thỏa thuận phân chia lợi ích có thể phát sinh từ kết quả giảm phát thải khí nhà kính. Mô hình này đang được các doanh nghiệp quan tâm trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải ngày càng được chú trọng và thị trường carbon tại Việt Nam từng bước hình thành.

Tuy nhiên, không phải mọi dự án EPC giúp giảm phát thải đều đủ điều kiện được cấp tín chỉ carbon. Doanh nghiệp cần đánh giá khả năng phát triển dự án, cơ chế đo lường - báo cáo - thẩm tra (MRV), quyền đối với tín chỉ và các rủi ro tài chính trước khi quyết định đầu tư.

1. EPC chia sẻ tín chỉ carbon là gì?

EPC là mô hình Engineering – Procurement – Construction, tương ứng với các công việc thiết kế, mua sắm/ cung cấp thiết bị và thi công xây dựng theo phạm vi hợp đồng.

Trong lĩnh vực môi trường, EPC có thể được triển khai cho các dự án xử lý nước thải, thu hồi khí sinh học, cải thiện hiệu quả năng lượng và những công trình công nghệ có tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính.

EPC chia sẻ tín chỉ carbon không phải một loại hợp đồng mặc định có quyền phát hành tín chỉ. Đây là cách gọi mô hình hợp tác trong đó các bên bổ sung cơ chế phân chia quyền và lợi ích carbon vào cấu trúc đầu tư, EPC hoặc thoả thuận phát triển dự án.

EPC truyền thống và EPC chia sẻ tín chỉ carfbon khác nhau thế nào?

Điểm quan trọng là tín chỉ carbon không tự động thuộc về đơn vị EPC chỉ vì đơn vị này thiết kế hoặc thi công công trình. Quyền và lợi ích liên quan đến tín chỉ cần được xác định dựa trên cấu trúc dự án, quy định áp dụng và thỏa thuận/hợp đồng giữa các bên.

2. Điều kiện để dự án EPC có thể tạo tín chỉ carbon

Không phải mọi dự án EPC giúp tiết kiệm năng lượng hoặc giảm phát thải đều có thể tạo ra tín chỉ carbon. Để được ghi nhận và phát hành tín chỉ, dự án cần đáp ứng các điều kiện về mức giảm phát thải, phương pháp luận áp dụng, dữ liệu đo lường và quy trình thẩm định, xác minh theo cơ chế carbon phù hợp.

2.1. Có giải pháp giảm phát thải xác định được

Dự án cần có giải pháp kỹ thuật cụ thể giúp giảm phát thải khí nhà kính so với kịch bản cơ sở. Các giải pháp có thể bao gồm nâng cấp hệ thống thiết bị, tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo hoặc cải tiến quy trình sản xuất.

2.2. Đáp ứng phương pháp luận và điều kiện áp dụng

Dự án phải lựa chọn phương pháp luận carbon phù hợp với loại hình hoạt động và công nghệ triển khai. Phương pháp luận cần xác định rõ cách xây dựng kịch bản cơ sở, tính toán lượng phát thải giảm được, tính bổ sung và các điều kiện liên quan theo tiêu chuẩn hoặc cơ chế đăng ký tín chỉ được lựa chọn.

2.3. Có dữ liệu phục vụ đo lường và xác minh

Doanh nghiệp cần thu thập và lưu trữ dữ liệu liên quan đến mức tiêu thụ năng lượng, công suất thiết bị, thời gian vận hành và lượng phát thải trước, sau khi thực hiện dự án. Đây là cơ sở để đo lường, báo cáo và xác minh (MRV), bảo đảm kết quả giảm phát thải có thể kiểm chứng.

2.4. Được thẩm định, xác minh và phát hành theo cơ chế phù hợp

Dự án cần trải qua quá trình thẩm định thiết kế, xác minh kết quả giảm phát thải bởi đơn vị độc lập có đủ năng lực theo yêu cầu của cơ chế áp dụng. Sau khi đáp ứng các điều kiện và được cơ quan hoặc tổ chức quản lý đăng ký chấp thuận, tín chỉ carbon mới được phát hành.

3. Quy trình triển khai EPC gắn với dự án tín chỉ carbon

Việc triển khai dự án EPC gắn với tín chỉ carbon cần được thực hiện theo một quy trình thống nhất, từ đánh giá tiềm năng giảm phát thải đến đo lường, xác minh và phân chia lợi ích. Quy trình này giúp doanh nghiệp kiểm soát hiệu quả đầu tư, bảo đảm tính minh bạch và tạo cơ sở khai thác giá trị từ tín chỉ carbon.

3.1. Giai đoạn khảo sát và đánh giá tiềm năng

Doanh nghiệp phối hợp với đơn vị EPC khảo sát hiện trạng hệ thống sản xuất, mức tiêu thụ năng lượng và nguồn phát thải. Trên cơ sở đó, các bên đánh giá khả năng giảm phát thải, tính toán sơ bộ tiềm năng tạo tín chỉ carbon và hiệu quả kinh tế của dự án.

3.2. Giai đoạn thiết kế và triển khai EPC

Đơn vị EPC thực hiện thiết kế kỹ thuật, lựa chọn công nghệ, cung cấp thiết bị và tổ chức thi công theo phạm vi hợp đồng. Các giải pháp giảm phát thải cần được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế, đồng thời xây dựng phương án thu thập dữ liệu phục vụ hoạt động MRV.

3.3. Giai đoạn MRV và xác minh

Sau khi dự án đi vào vận hành, các bên tiến hành đo lường, báo cáo và lưu trữ dữ liệu về kết quả giảm phát thải. Dữ liệu được tổng hợp theo phương pháp luận đã lựa chọn và chuyển cho đơn vị xác minh độc lập để kiểm tra, đánh giá tính chính xác và mức độ đáp ứng yêu cầu.

3.4. Giai đoạn phát hành và phân chia lợi ích

Sau khi kết quả giảm phát thải được xác minh và đáp ứng yêu cầu của cơ chế đăng ký, tín chỉ carbon có thể được phát hành. Doanh nghiệp và đơn vị EPC thực hiện phân chia quyền sở hữu, doanh thu hoặc lợi ích từ tín chỉ theo tỷ lệ và điều khoản đã thống nhất trong hợp đồng.

Lưu ý chuyên môn: Tín chỉ carbon không tự động được hình thành chỉ vì dự án EPC giúp giảm phát thải. Việc phát hành còn phụ thuộc vào tiêu chuẩn, phương pháp luận, tính bổ sung và các yêu cầu đăng ký cụ thể của từng cơ chế carbon.

4. Ba mô hình hợp tác EPC gắn với tín chỉ carbon

Tùy thuộc vào đặc thù hoạt động, năng lực đầu tư và mục tiêu phát triển bền vững, doanh nghiệp có thể lựa chọn các mô hình hợp tác EPC chia sẻ tín chỉ carbon phù hợp. Các mô hình này góp phần tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư và khai thác giá trị kinh tế từ các dự án giảm phát thải.

4.1. Doanh nghiệp tự đầu tư – EPC triển khai

Trong mô hình này, doanh nghiệp là bên bỏ vốn đầu tư, còn đơn vị EPC chịu trách nhiệm thiết kế, cung cấp thiết bị, thi công và các công việc kỹ thuật theo hợp đồng.

Doanh nghiệp có thể giữ phần lớn quyền lợi liên quan đến kết quả carbon nếu cấu trúc dự án và hợp đồng xác lập theo hướng đó.

Đổi lại, doanh nghiệp cũng là bên chịu phần lớn rủi ro đầu tư và cần chủ động bố trí nguồn vốn.

Mô hình này phù hợp với các doanh nghiệp có năng lực tài chính và muốn chủ động sở hữu giá trị dài hạn từ dự án.

4.2. EPC đồng đầu tư

Các bên cùng góp vốn hoặc nguồn lực để triển khai dự án, đồng thời thỏa thuận cơ chế phân chia lợi ích và rủi ro.Đổi lại, cơ chế phân chia lợi ích cũng được thiết kế dựa trên thỏa thuận về vốn, trách nhiệm và đóng góp của từng bên.

Mô hình này có thể tạo sự đồng hành dài hạn hơn giữa doanh nghiệp và đơn vị EPC, đặc biệt khi dự án cần nguồn lực kỹ thuật lớn, phù hợp với dự án cần nhiều nguồn lực kỹ thuật hoặc tài chính, có khả năng hợp tác dài hạn.

4.3. EPC đầu tư/ứng vốn – chia sẻ doanh thu

Theo mô hình này, đối tác có thể tham gia bố trí một phần hoặc toàn bộ vốn đầu tư và thu hồi vốn theo cơ chế được thoả thuận.

Doanh thu từ tín chỉ carbon, nếu có, có thể là một thành phần trong phương án phân chia lợi ích.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng doanh thu carbon dự kiến làm căn cứ hoàn vốn, vì tín chỉ có thể không được phát hành hoặc không được giao dịch theo mức giá  kỳ vọng.

Mô hình này phù hợp với các dự án có nhu cầu huy động vốn nhưng cần được đánh giá chặt chẽ về hiệu quả đầu tư và phân bổ rủi ro.

5. Quyền đối với tín chỉ carbon và cách phân chia doanh thu

Một trong những nội dung quan trọng nhất khi hợp tác EPC gắn với tín chỉ carbon là xác định rõ quyền và lợi ích của các bên.

Các quyền cần được phân biệt bao gồm:

• Quyền đăng ký và đại diện dự án carbon
• Quyền nhận tín chỉ được phát hành
• Quyền quản lý và chuyển nhượng tín chỉ
• Quyền hưởng doanh thu hoặc lợi ích kinh tế từ tín chỉ

Các quyền này cần được xác lập phù hợp với cơ chế phát hành, quy định pháp luật và hợp đồng có hiệu lực.

Nên chia tín chỉ hay chia doanh thu?

Các bên có thể xem xét hai cơ chế:

• Chia theo số lượng tín chỉ: Mỗi bên được hưởng số lượng hoặc tỷ lệ tín chỉ đủ điều kiện theo thỏa thuận và quy tắc áp dụng
• Chia theo doanh thu: Một bên thực hiện việc chuyển nhượng tín chỉ hợp lệ, sau đó phân chia khoản tiền thu được theo hợp đồng

Nếu lựa chọn chia doanh thu, cần quy định cụ thể doanh thu được tính trước hay sau chi phí, những khoản nào được khấu trừ, nghĩa vụ thuế và thời điểm thanh toán.

6. Hợp đồng EPC chia sẻ tín chỉ carbon cần quy định gì?

Một hợp đồng EPC thông thường có thể chưa đủ để xử lý toàn bộ vấn đề phát sinh khi dự án đồng thời tạo ra giá trị carbon.Vì vậy, hợp đồng hoặc thỏa thuận hợp tác cần xem xét tối thiểu các nhóm nội dung sau: 

Điều khoản quan trọng nhất là xử lý trường hợp dự án không tạo ra doanh thu carbon như kỳ vọng. Công trình EPC có thể hoàn thành và đạt yêu cầu kỹ thuật trong khi dự án carbon không được đăng ký, không đủ điều kiện phát hành hoặc không bán được tín chỉ. Vì vậy, trách nhiệm thanh toán giá trị EPC và cơ chế chia sẻ doanh thu carbon cần được phân định rõ, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu chưa chắc chắn.

7. Doanh nghiệp nào phù hợp với mô hình này?

EPC chia sẻ tín chỉ carbon có thể được xem xét đối với các doanh nghiệp có nguồn phát thải xác định được và có giải pháp kỹ thuật giúp giảm phát thải khí nhà kính.

Một số nhóm có thể xem xét gồm:

Nhà máy có hệ thống xử lý nước thải hữu cơ

Các cơ sở xử lý nước thải có hàm lượng hữu cơ cao có thể đánh giá tiềm năng giảm phát thải từ việc thay đổi công nghệ hoặc kiểm soát khí nhà kính.

Doanh nghiệp có hệ thống kỵ khí/biogas

Nếu khí sinh học được thu hồi và sử dụng thay thế cho nguồn năng lượng có mức phát thải cao hơn, dự án có thể có tiềm năng tạo ra giá trị giảm phát thải, tùy phương pháp luận và điều kiện áp dụng.

Doanh nghiệp có tiềm năng tiết kiệm năng lượng

Các dự án cải thiện hiệu suất thiết bị, tối ưu hệ thống hoặc thay đổi nguồn năng lượng có thể được đánh giá về khả năng tạo ra mức giảm phát thải có thể định lượng.

Doanh nghiệp có nguồn phát thải có thể định lượng

Dữ liệu càng đầy đủ và đáng tin cậy thì việc xây dựng cơ sở tính toán và MRV càng thuận lợi.

Doanh nghiệp cải tạo, nâng cấp công trình môi trường.

Đây là nhóm đặc biệt đáng quan tâm bởi khoản đầu tư vốn đã cần thiết cho việc nâng cấp hệ thống có thể đồng thời được đánh giá thêm về giá trị giảm phát thải và khả năng phát triển dự án carbon.

Lưu ý: Các trường hợp trên chỉ là những nhóm có tiềm năng nghiên cứu, không phải danh sách dự án đương nhiên được cấp tín chỉ carbon.

8. Câu hỏi thường gặp

1. Dự án EPC giảm phát thải có tự động được cấp tín chỉ carbon không?

Không. Dự án cần đáp ứng yêu cầu của phương pháp luận và chương trình tín chỉ carbon phù hợp, đồng thời thực hiện các bước thẩm định, giám sát, xác minh và phát hành theo quy định.

2. Nhà thầu EPC có mặc nhiên sở hữu tín chỉ carbon không?

Không. Việc nhà thầu thực hiện thiết kế, cung cấp thiết bị hoặc thi công không tự động làm phát sinh quyền sở hữu tín chỉ. Quyền liên quan phải được xác định theo cơ chế áp dụng, pháp luật và thỏa thuận hợp lệ.

3. Nếu dự án không được phát hành tín chỉ thì xử lý thế nào?

Các bên thực hiện theo cơ chế phân bổ rủi ro đã thỏa thuận trong hợp đồng. Vì vậy, cần quy định từ đầu trách nhiệm về chi phí đầu tư, thanh toán EPC, chi phí phát triển dự án và trường hợp doanh thu carbon không phát sinh.

4. Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

Nên bắt đầu bằng việc khảo sát nguồn phát thải, đánh giá giải pháp kỹ thuật, kiểm tra dữ liệu hiện có và nghiên cứu sơ bộ khả năng đáp ứng một phương pháp luận tín chỉ carbon phù hợp.

9. Liên hệ tư vấn

Công ty Cổ phần Công nghệ Xử lý nước và Môi trường ETM là đơn vị Tổng thầu EPC trong lĩnh vực môi trường, chuyên cung cấp giải pháp trọn gói từ tư vấn, thiết kế công nghệ, cung cấp thiết bị đến thi công, lắp đặt và chuyển giao hệ thống xử lý nước thải, xử lý khí thải.

Với kinh nghiệm triển khai các công trình môi trường, ETM mang đến giải pháp phù hợp cho nhà máy sản xuất, KCN, CCN, KĐT, chung cư, khu dân cư, bệnh viện, trường học và các công trình hạ tầng kỹ thuật khác.

Không chỉ tập trung vào hiệu quả xử lý và khả năng vận hành ổn định, ETM còn chú trọng tối ưu chi phí đầu tư, sử dụng năng lượng hiệu quả và nghiên cứu ứng dụng các giải pháp công nghệ hướng tới giảm phát thải, phát triển bền vững. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp từng bước tiếp cận các mô hình hợp tác EPC gắn với mục tiêu giảm phát thải và khai thác tiềm năng tín chỉ carbon khi đáp ứng các điều kiện áp dụng.

Quý khách hàng, Quý đối tác có nhu cầu tư vấn, thiết kế và thi công trọn gói các công trình xử lý nước thải, xử lý khí thải, vui lòng liên hệ Môi trường ETM để được khảo sát, tư vấn giải pháp công nghệ phù hợp với đặc thù dự án, yêu cầu kỹ thuật và định hướng đầu tư.

• Hotline: 0923 392 868 
• Website: https://moitruongetm.vn