Đối tượng được miễn đăng ký môi trường mới nhất

Đối tượng được miễn đăng ký môi trường là nội dung nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất cần xác định đúng trước khi đi vào hoạt động. Nếu hiểu sai, cơ sở có thể nộp hồ sơ không cần thiết, hoặc ngược lại, bỏ sót nghĩa vụ môi trường và gặp rủi ro khi bị kiểm tra. Trong bài viết này, Môi trường ETM sẽ phân tích dễ hiểu các trường hợp không phải đăng ký môi trường, căn cứ theo Nghị định 05/2025/NĐ-CP và các cập nhật mới, đồng thời gợi ý cách doanh nghiệp tự rà soát trước khi thực hiện thủ tục môi trường.

Đối tượng được miễn đăng ký môi trường là gì?

Trong thực tế, nhiều người vẫn quen gọi là đối tượng được miễn đăng ký môi trường. Tuy nhiên, cách diễn đạt chính xác hơn theo cập nhật pháp lý mới là đối tượng không phải đăng ký môi trường. Nghị định 48/2026/NĐ-CP đã thay cụm từ “miễn đăng ký môi trường” bằng “không phải đăng ký môi trường” tại khoản 2, khoản 5 Điều 5 Nghị định 05/2025/NĐ-CP và Phụ lục XVI ban hành kèm theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung.

Nói dễ hiểu, đây là nhóm dự án, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc hoạt động có mức độ tác động môi trường thấp, không phát sinh chất thải đáng kể, hoặc đã đáp ứng các điều kiện nhất định nên không phải thực hiện thủ tục đăng ký môi trường.

Tuy nhiên, “không phải đăng ký môi trường” không có nghĩa là được bỏ qua toàn bộ trách nhiệm bảo vệ môi trường. Cơ sở vẫn phải quản lý chất thải, nước thải, khí thải, tiếng ồn, hóa chất hoặc các yếu tố phát sinh khác theo quy định nếu có.

Căn cứ pháp lý về đối tượng không phải đăng ký môi trường

Doanh nghiệp nên đối chiếu các văn bản sau khi xác định nghĩa vụ đăng ký môi trường:

Nghị định 05/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 06/01/2025, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 08/2022/NĐ-CP và có hiệu lực từ ngày ký.

Những đối tượng được miễn đăng ký môi trường

Theo quy định được cập nhật bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP, nhóm đối tượng không phải đăng ký môi trường có thể chia thành các trường hợp chính dưới đây.

Dự án, cơ sở thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng, an ninh

Đây là nhóm đầu tiên thuộc diện không phải đăng ký môi trường. Các dự án, cơ sở này có tính chất đặc thù, liên quan đến bí mật nhà nước trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh nên không thực hiện thủ tục đăng ký môi trường theo cách thông thường.

Với nhóm này, việc quản lý môi trường vẫn phải thực hiện theo quy định chuyên ngành và yêu cầu nội bộ của cơ quan có thẩm quyền.

Dự án, cơ sở không phát sinh chất thải

Cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không phát sinh chất thải trong quá trình hoạt động thuộc nhóm không phải đăng ký môi trường. Đây thường là các hoạt động văn phòng, tư vấn, thương mại hoặc dịch vụ có tác động môi trường rất thấp.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần hiểu đúng khái niệm “không phát sinh chất thải”. Nếu trong quá trình hoạt động có phát sinh nước thải, khí thải, chất thải rắn, chất thải nguy hại hoặc tiếng ồn vượt mức thông thường, cơ sở cần rà soát lại nghĩa vụ môi trường.

Cơ sở đáp ứng đồng thời các điều kiện về nước thải, khí thải và chất thải nguy hại

Một nhóm quan trọng khác là cơ sở có phát sinh hoạt động nhưng đáp ứng đồng thời các tiêu chí nhất định. Theo thông tin hướng dẫn chính sách, trường hợp phát sinh nước thải dưới 5 m³/ngày và khí thải dưới 50 m³/giờ, được xử lý bằng công trình, thiết bị xử lý tại chỗ hoặc được quản lý theo quy định của chính quyền địa phương, có thể thuộc nhóm không phải đăng ký môi trường nếu đáp ứng quy định liên quan.

Ngoài ra, các đối tượng cụ thể cần đối chiếu tại Phụ lục XVI ban hành kèm theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

Có thể tóm tắt cách hiểu như sau:

Dự án, cơ sở thuộc danh mục tại Phụ lục XVI

Không nên chỉ dựa vào cảm tính rằng “cơ sở nhỏ thì được miễn”. Một số đối tượng được quy định cụ thể tại Phụ lục XVI ban hành kèm theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

Vì vậy, khi rà soát nghĩa vụ môi trường, doanh nghiệp nên kiểm tra đồng thời:

• Loại hình hoạt động;
• Công suất hoạt động;
• Nguồn thải phát sinh;
• Lưu lượng nước thải;
• Lưu lượng khí thải;
• Chất thải nguy hại;
• Địa điểm thực hiện dự án;
• Hồ sơ môi trường đã có trước đây.

Cách xác định cơ sở có được miễn đăng ký môi trường hay không

Từ kinh nghiệm tư vấn hồ sơ môi trường cho các cơ sở sản xuất, ETM nhận thấy nhiều doanh nghiệp thường mắc lỗi ở bước xác định ban đầu. Có cơ sở đáng ra không phải đăng ký nhưng vẫn làm hồ sơ, gây tốn thời gian. Ngược lại, có cơ sở phát sinh nước thải hoặc khí thải đáng kể nhưng lại nhầm là được miễn.

Doanh nghiệp có thể tự kiểm tra theo 5 bước sau.

Bước 1: Xác định loại hình hoạt động

Trước tiên, cần xác định cơ sở thuộc nhóm nào:

• Sản xuất;
• Kinh doanh;
• Dịch vụ;
• Văn phòng;
• Kho bãi;
• Hộ kinh doanh;
• Nhà xưởng gia công;
• Cơ sở chế biến;
• Trang trại, nuôi trồng;
• Dự án đầu tư mới hoặc cơ sở đang hoạt động.

Loại hình hoạt động là cơ sở đầu tiên để đối chiếu Phụ lục XVI và xác định có thuộc nhóm không phải đăng ký môi trường hay không.

Bước 2: Kiểm tra nước thải phát sinh

Doanh nghiệp cần xác định:

• Có phát sinh nước thải sản xuất không?
• Có phát sinh nước thải sinh hoạt không?
• Tổng lưu lượng nước thải là bao nhiêu m³/ngày?
• Nước thải tự xử lý tại chỗ hay đấu nối về hệ thống xử lý tập trung?
• Hệ thống xử lý tập trung đã có giấy phép môi trường chưa?

Nếu nước thải phát sinh nhỏ, được xử lý phù hợp hoặc thuộc trường hợp được quản lý bởi địa phương, cơ sở có thể thuộc nhóm không phải đăng ký môi trường. Tuy nhiên, vẫn cần đối chiếu đầy đủ với quy định cụ thể.

Bước 3: Kiểm tra khí thải, bụi, mùi

Không ít cơ sở nghĩ rằng chỉ có nước thải mới liên quan đến đăng ký môi trường. Thực tế, khí thải, bụi và mùi cũng là yếu tố cần kiểm tra.

Doanh nghiệp cần rà soát:

• Có lò hơi, lò sấy, lò đốt không?
• Có công đoạn sơn, in, phủ bề mặt không?
• Có phát sinh hơi dung môi, mùi hóa chất không?
• Có hệ thống hút mùi, lọc bụi, xử lý khí thải không?
• Lưu lượng khí thải là bao nhiêu m³/giờ?

Nếu có khí thải đáng kể hoặc phải xử lý trước khi xả ra môi trường, cơ sở nên rà soát kỹ để tránh xác định sai nghĩa vụ.

Bước 4: Kiểm tra chất thải nguy hại

Một số cơ sở quy mô nhỏ vẫn có thể phát sinh chất thải nguy hại, ví dụ:

• Giẻ lau dính dầu;
• Dầu mỡ thải;
• Bao bì hóa chất;
• Bóng đèn huỳnh quang;
• Pin, ắc quy;
• Cặn sơn;
• Bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải;
• Dung môi thải.

Nếu cơ sở phát sinh chất thải nguy hại thường xuyên, doanh nghiệp cần kiểm tra lại điều kiện miễn/không phải đăng ký môi trường và nghĩa vụ quản lý chất thải nguy hại.

Bước 5: Đối chiếu hồ sơ pháp lý đã có

Cuối cùng, doanh nghiệp cần kiểm tra hồ sơ môi trường hiện hữu:

• Đã có đăng ký môi trường chưa?
• Đã có kế hoạch bảo vệ môi trường cũ chưa?
• Đã có giấy phép môi trường chưa?
• Có mở rộng công suất, thay đổi công nghệ hoặc bổ sung ngành nghề không?
• Có thay đổi vị trí xả thải, đấu nối hoặc công trình xử lý không?

Nếu có thay đổi so với hồ sơ cũ, cơ sở cần rà soát lại nghĩa vụ môi trường, kể cả khi trước đây từng thuộc nhóm không phải đăng ký.

Phân biệt đăng ký môi trường và giấy phép môi trường

Nhiều doanh nghiệp nhầm giữa đăng ký môi trường và giấy phép môi trường. Đây là hai thủ tục khác nhau, áp dụng cho các nhóm đối tượng khác nhau.

Nếu cơ sở không thuộc diện đăng ký môi trường, chưa chắc đã không phải thực hiện thủ tục khác. Một số dự án có thể phải làm giấy phép môi trường hoặc thủ tục môi trường khác tùy quy mô, nguồn thải và nhóm dự án.

Lời kết

Đối tượng được miễn đăng ký môi trường cần được hiểu đúng theo thuật ngữ mới là đối tượng không phải đăng ký môi trường. Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào quy mô nhỏ hay cảm tính, mà cần rà soát loại hình hoạt động, nước thải, khí thải, chất thải nguy hại và đối chiếu Phụ lục XVI cùng các quy định hiện hành.