Các điểm mới trong lĩnh vực tài nguyên nước theo NĐ 23/2026/NĐ-CP

Các điểm mới trong lĩnh vực tài nguyên nước theo NĐ 23/2026/NĐ-CP là nội dung doanh nghiệp, chủ đầu tư, khu công nghiệp, cơ sở khai thác nước dưới đất, nước mặt và đơn vị hành nghề khoan nước cần đặc biệt lưu ý từ năm 2026. Nghị định mới không chỉ sửa đổi quy định về cấp phép khai thác tài nguyên nước mà còn bổ sung nội dung về quan trắc, giám sát, tiền cấp quyền và phân cấp thẩm quyền cho địa phương. Trong bài viết này, Môi trường ETM sẽ phân tích dễ hiểu những thay đổi đáng chú ý của Nghị định 23/2026/NĐ-CP, giúp doanh nghiệp xác định đúng nghĩa vụ pháp lý, chuẩn bị hồ sơ phù hợp và hạn chế rủi ro khi khai thác, sử dụng tài nguyên nước.

Nghị định 23/2026/NĐ-CP là gì?

Nghị định 23/2026/NĐ-CP là nghị định của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực tài nguyên nước. Văn bản được ban hành ngày 17/01/2026 và có hiệu lực từ 17/01/2026.

Nghị định này sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến Nghị định 53/2024/NĐ-CP về quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tài nguyên nước và Nghị định 54/2024/NĐ-CP về hành nghề khoan nước dưới đất, kê khai, đăng ký, cấp phép, dịch vụ tài nguyên nước và tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

Từ góc độ doanh nghiệp, Nghị định 23/2026/NĐ-CP tác động trực tiếp đến các nhóm hoạt động như:

• Khai thác nước mặt;
• Khai thác nước dưới đất;
• Hành nghề khoan nước dưới đất;
• Cấp, gia hạn, điều chỉnh, cấp lại giấy phép tài nguyên nước;
• Tính và nộp tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước;
• Quan trắc, giám sát khai thác tài nguyên nước;
• Quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước, hồ ao không được san lấp.

Vì sao doanh nghiệp cần quan tâm đến Nghị định 23/2026/NĐ-CP?

Từ kinh nghiệm tư vấn hồ sơ môi trường, thiết kế hệ thống xử lý nước thải, ETM nhận thấy nhiều doanh nghiệp thường chỉ quan tâm đến giấy phép môi trường mà bỏ qua giấy phép khai thác nước dưới đất, nước mặt hoặc nghĩa vụ tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

Điều này dễ phát sinh rủi ro khi:

• Nhà máy sử dụng giếng khoan để cấp nước sản xuất;
• Khu công nghiệp khai thác nước mặt hoặc nước dưới đất;
• Cơ sở có hồ chứa, đập dâng, công trình lấy nước;
• Đơn vị thi công khoan giếng nước dưới đất;
• Doanh nghiệp đã vận hành công trình khai thác nhưng chưa hoàn thiện hồ sơ tính tiền cấp quyền;
• Hồ sơ cấp phép cũ chưa cập nhật theo quy định mới.

Nghị định 23/2026/NĐ-CP tiếp tục xu hướng phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, nhưng đồng thời cũng làm rõ hơn điều kiện cấp phép, trách nhiệm quan trắc, giám sát và nghĩa vụ tài chính trong khai thác tài nguyên nước.

Các điểm mới trong lĩnh vực tài nguyên nước theo NĐ 23/2026/NĐ-CP

Dưới đây là các nhóm điểm mới doanh nghiệp cần nắm khi rà soát hồ sơ tài nguyên nước.

Bổ sung quy định về nguyên tắc, căn cứ và điều kiện cấp phép tài nguyên nước

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 23/2026/NĐ-CP là bổ sung các quy định về nguyên tắc, căn cứ và điều kiện cấp giấy phép thăm dò, khai thác tài nguyên nước vào Nghị định 54/2024/NĐ-CP. Theo thông tin từ Cục Quản lý tài nguyên nước, Nghị định bổ sung các điều 8a, 8b, 8c và 8d để quy định cụ thể hơn nội dung này.

Việc cấp phép không chỉ dựa trên hồ sơ đề nghị của tổ chức, cá nhân, mà còn phải đối chiếu với:

• Quy hoạch tài nguyên nước;
• Khả năng đáp ứng của nguồn nước;
• Hiện trạng khai thác trong khu vực;
• Nguy cơ suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước;
• Yêu cầu bảo vệ nguồn nước và phòng chống tác hại do nước gây ra;
• Điều kiện kỹ thuật của công trình khai thác.

Đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền cấp phép cho địa phương

Nghị định 23/2026/NĐ-CP tiếp tục phân cấp thẩm quyền cấp phép về địa phương đối với một số trường hợp cụ thể. Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, các trường hợp được phân cấp đáng chú ý gồm khai thác nước cho thủy điện dưới 30.000 kW; hồ chứa, đập dâng thủy lợi khai thác nước mặt có quy mô từ 5 m³/giây trở lên và dung tích toàn bộ từ 5 triệu m³ đến dưới 20 triệu m³.

Việc phân cấp này giúp rút ngắn khoảng cách xử lý hồ sơ, tăng vai trò của địa phương và thuận tiện hơn cho tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng nước.

Lưu ý cho doanh nghiệp: Không nên mặc định tất cả hồ sơ khai thác nước lớn đều nộp về một cơ quan như trước. Cần kiểm tra lại thẩm quyền cấp phép theo loại công trình, quy mô khai thác, công suất và địa bàn.

Sửa đổi quy định về cấp phép hành nghề khoan nước dưới đất

Một điểm mới khác là Nghị định 23/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định về cấp phép hành nghề khoan nước dưới đất theo hướng không quy định quy mô hành nghề và giao thẩm quyền cấp phép cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Điều này có tác động trực tiếp đến các đơn vị thi công giếng khoan, khảo sát nước dưới đất, khoan thăm dò và khoan khai thác.

Doanh nghiệp hành nghề khoan nước dưới đất cần rà soát:

• Giấy phép hành nghề hiện có;
• Người chịu trách nhiệm chính về kỹ thuật;
• Kinh nghiệm và năng lực chuyên môn;
• Máy móc, thiết bị khoan;
• Hồ sơ thi công giếng;
• Nghĩa vụ báo cáo, kê khai sau khi thực hiện công trình.

Thẩm quyền phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước được xác định theo thẩm quyền cấp phép

Nghị định 23/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi theo hướng thẩm quyền phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước được xác định theo thẩm quyền cấp giấy phép khai thác, nhằm bảo đảm tính thống nhất và thuận tiện trong tổ chức thực hiện.

Điểm này rất quan trọng vì nhiều doanh nghiệp thường chỉ hoàn thiện giấy phép khai thác nước nhưng chưa chú ý đầy đủ đến hồ sơ tính tiền cấp quyền.

Theo phần điều khoản chuyển tiếp, trường hợp tổ chức, cá nhân đã được cấp giấy phép cho công trình đã vận hành nhưng chưa được tiếp nhận hồ sơ tính tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước trước ngày Nghị định 23/2026/NĐ-CP có hiệu lực, thì phải nộp hồ sơ tính tiền cấp quyền trước ngày 28/02/2026 để được thẩm định theo quy định.

Bổ sung, làm rõ nội dung quan trắc và giám sát khai thác tài nguyên nước

Nghị định 23/2026/NĐ-CP điều chỉnh các quy định liên quan đến thông số, chỉ tiêu và chế độ quan trắc nhằm giám sát hoạt động khai thác tài nguyên nước, bảo đảm việc khai thác không gây suy thoái, cạn kiệt hoặc ô nhiễm nguồn nước.

Đối với doanh nghiệp có công trình khai thác nước, đây là nội dung rất cần lưu ý. Việc được cấp phép không đồng nghĩa với việc chỉ cần khai thác theo lưu lượng cho phép. Doanh nghiệp còn phải theo dõi, ghi nhận, báo cáo và duy trì số liệu quan trắc theo yêu cầu.

Các nhóm dữ liệu nên quản lý gồm:

• Lưu lượng khai thác theo ngày/tháng;
• Mực nước tĩnh, mực nước động đối với giếng khoan;
• Chất lượng nước khai thác;
• Chế độ vận hành bơm;
• Tình trạng công trình khai thác;
• Số liệu truyền nhận nếu thuộc diện giám sát tự động;
• Báo cáo định kỳ theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

Bổ sung nội dung về quy hoạch tổng hợp tài nguyên nước và hạ tầng thủy lợi lưu vực sông liên tỉnh

Nghị định 23/2026/NĐ-CP bổ sung Điều 10a, quy định nội dung của quy hoạch tổng hợp tài nguyên nước và hạ tầng thủy lợi lưu vực sông liên tỉnh.

Nội dung này bao gồm phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, dự báo xu thế biến động nguồn nước và định hướng điều hòa, phân phối tài nguyên nước.

Mặc dù nội dung này thiên về quản lý nhà nước và quy hoạch, nhưng vẫn có ý nghĩa thực tế với doanh nghiệp. Các dự án khai thác nước mặt, hồ chứa, khu công nghiệp, khu đô thị hoặc nhà máy có nhu cầu sử dụng nước lớn cần theo dõi quy hoạch lưu vực sông để tránh rủi ro về nguồn cấp nước trong tương lai.

Làm rõ quy định về hồ, ao, đầm, phá không được san lấp

Theo bản tin của Cục Quản lý tài nguyên nước, quy định về danh mục hồ, ao, đầm, phá không được san lấp được sửa đổi theo hướng rõ ràng hơn. Trường hợp công trình nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, việc lập và công bố danh mục được thực hiện theo từng tỉnh. UBND cấp tỉnh được giao thẩm quyền xem xét, quyết định việc thu hẹp hoặc lấn các công trình thuộc danh mục không được san lấp, bảo đảm phù hợp thực tiễn quản lý tại địa phương.

Nội dung này có thể ảnh hưởng đến:

• Dự án khu đô thị;
• Dự án hạ tầng khu công nghiệp;
• Dự án san nền, cải tạo mặt bằng;
• Công trình giao thông, thủy lợi;
• Dự án có hồ điều hòa, ao, đầm hiện trạng.

Bảng tóm tắt các điểm mới trong lĩnh vực tài nguyên nước theo NĐ 23/2026/NĐ-CP

Lời kết

Các điểm mới trong lĩnh vực tài nguyên nước theo NĐ 23/2026/NĐ-CP cho thấy xu hướng quản lý ngày càng rõ hơn về điều kiện cấp phép, phân cấp thẩm quyền, hành nghề khoan nước dưới đất, tiền cấp quyền và quan trắc khai thác tài nguyên nước. Với doanh nghiệp đang khai thác nước mặt, nước dưới đất hoặc có công trình cấp nước phục vụ sản xuất, việc rà soát hồ sơ ngay từ đầu sẽ giúp tránh rủi ro khi gia hạn, điều chỉnh hoặc bị kiểm tra.